Kronograf Nedir? Sayaçları, İticileri ve Takimetreyi Okumak

Kronograf, saatin olağan göstergelerinin yanında başlatılıp durdurulabilen ayrı bir süre ölçme işlevidir. Bu sayfa sayaçların nasıl okunduğunu, iticilerin sırasını, kam ile kolon çarkı arasındaki farkı, uçan sıfırlamayı ve takimetre hesabını üretici belgelerine dayanarak anlatır; ETA tarafındaki kronograf kalibresinin teknik dosyası ayrı bir sayfadadır. Mekanizmalı saatlerin genel tablosu için ETA kalibreli saat rehberimize bakabilirsiniz.

Tek bakışta: Kronograf iki iticiyle yönetilir: biri başlatır ve durdurur, diğeri sıfırlar. Mekanik ETA 7750 kronografı 60 saniye, 30 dakika ve 12 saat sayar ve kumandası kamlıdır; kolon çarklı kronograflarda bu işi kolon çarkı yapar. Takimetre ölçeğiyle hız, 3600'ün ölçülen saniyeye bölünmesiyle bulunur.

Kronograf Ne Yapar, Ne Yapmaz?

Kronograf saatin kendisini değil, ayrı bir süreyi ölçer: saat ve dakika ibreleri çalışmaya devam ederken kronograf ibreleri isteğe göre başlatılır, durdurulur ve sıfırlanır. Ad benzerliği yüzünden sık karıştırılan kronometre ise bir işlev değil, hassasiyetle ilgili bir sınıflamadır; ETA'nın kuvars kataloğu bu sınıflamayı İsviçre'nin kronometre denetim kurumu COSC üzerinden anar. Yani bir saat kronograf olup kronometre olmayabilir ya da tersi.

Bir saatin kronograf olduğunu kadrandan anlamak kolaydır: kasanın yanında genellikle iki itici, kadranda da saatin kendi göstergelerinden ayrı alt sayaçlar bulunur. İticilerin ve sayaçların yeri tasarımdan tasarıma değişir; işleyiş mantığı ise aynıdır.

Sayaçları Okumak

Eberhard & Co.'nun kronograf kılavuzu kadranı şöyle tarif eder: merkezdeki ibre kronografın saniyesini, alt kadranlardan biri kronografın dakikasını, bir diğeri saatin kendi küçük saniyesini gösterir. ETA 7750'nin kayıtlı sayaçları da aynı mantıktadır: 60 saniye, 30 dakika ve 12 saat; saatin saniyesi ayrı bir küçük saniye göstergesindedir.

Örnek okuma: sayaçların birlikte okunuşu (temsili değerler)

Gösterge	Ne sayar?	Örnek konum	Okunan
12 saat sayacı	kronograf saatleri	1'i geçmiş	1 saat
30 dakika sayacı	kronograf dakikaları	12'de	12 dakika
Merkez kronograf ibresi	kronograf saniyeleri	35'te	35 saniye
Küçük saniye	saatin kendi saniyesi	sürekli döner	ölçüme katılmaz

Okuma sırası basittir: önce saat sayacı, sonra dakika sayacı, en son merkezdeki saniye; tablodaki örnek 1 saat 12 dakika 35 saniye okunur. Küçük saniye ölçüme katılmaz; kronograf durduğunda bile saatin çalıştığını gösterir. Okumaya başlamadan önce sayaçların sıfırda olduğundan emin olmak, en sık yapılan okuma hatasını önler. Merkezdeki kronograf ibresinin saniyeyi kaç adımda taradığı kalibrenin frekansına bağlıdır: saatte 28.800 titreşim, saniyede 8 titreşim demektir ve ETA 7750 bu frekansta çalışır. Bazı kadranlarda saniyenin kesirleri de işaretlidir: Eberhard, kılavuzunu yazdığı modelin kadranındaki beşte bir saniyelik bölmelerin, ölçümü tam saniyeden daha ince, saniyenin beşte biri düzeyinde okumaya imkân verdiğini belirtir.

İticiler: Başlat, Durdur, Devam Et, Sıfırla

Eberhard kılavuzu iki iticiyi A ve B diye adlandırır ve kullanım sırasını şöyle verir:

1. A'ya basın: kronograf başlar.
2. A'ya yeniden basın: kronograf durur; geçen süre sayaçlardan okunur.
3. A'ya bir kez daha basın: kronograf durduğu yerden devam eder; ara verilen sürelerin toplamı böyle ölçülür.
4. B'ye basın: bütün kronograf ibreleri sıfıra döner. Eberhard'a göre sıfırlamadan önce kronografın durmuş olması gerekir.

Aynı kılavuz kronografın sürekli çalışır hâlde bırakılmamasını önerir; kronograf ölçüm için vardır, sürekli dönen bir saniye ibresi için değil. Kılavuz ayrıca saat ıslakken ya da sudayken iticilere basılmamasını önerir; kronograf suda kullanılacaksa suya girmeden önce başlatılmalıdır.

Kam mı, Kolon Çarkı mı?

Kronografın başlatma, durdurma ve sıfırlama komutlarını mekanizmanın içinde bir parça yönetir. Mekanik kronograflarda bu iş için sık anılan iki tasarım vardır: kam ve kolon çarkı. ETA, 7750'yi "kamlı kronograf mekanizması, 2 itici" olarak tanımlar; 7750'nin teknik belgesinin parça listesinde kronograf kamı ve kam yayı ayrı parçalar olarak yer alır. Ayrıntısı ETA 7750'nin kamlı kumandasını anlatan dosyada.

Kolon çarkını Eberhard & Co. kendi kılavuzunda, kronografı başlatıp durduran ve kronograf çalışırken yanlışlıkla sıfırlanmasını önleyen kontrol merkezi olarak tanımlar ve işlevlerindeki akıcılığı öne çıkarır. Eberhard'ın kolon çarklı kronografında kurma çift yönlü, frekans saatte 28.800 titreşimdir; 7750 de kamlı kumandasıyla aynı frekansta çalışır. Yani kumanda tasarımı saatin çalışma frekansını belirlemez, kronografın nasıl yönetildiğini belirler.

Hangi modelde hangi kumanda? Kadrandan anlaşılmaz İki sistemde de sayaçlar ve iticiler aynı işi görür ve okuma aynıdır. Bir modelin kamlı mı kolon çarklı mı olduğu kadrandan anlaşılmaz; ürün sayfasında yazmıyorsa tahmin etmeyiz, sipariş öncesi teyit ederiz.

Uçan Sıfırlama (Retour en Vol)

Eberhard'ın "retour en vol" adını verdiği işlev, kronograf çalışırken sıfırlama iticisine basılıp bırakıldığında ibrenin sıfıra dönüp hemen yeniden saymaya başlamasıdır. Böylece durdur, sıfırla ve başlat sırası tek basışa iner; ardışık süreleri ölçerken zaman kazandırır. Kılavuz, bu tek basışın arkasında art arda üç işlem olduğunu yazar: kronograf çarkları arasındaki hareket aktarımı kesilir, tek bir çekiç ibreleri sıfıra getirir ve itici bırakıldığında aktarım yeniden kurularak ölçüm baştan başlar. Eberhard bu tek basışın hassas çalışmasını, mekanizmaya entegre kolon çarkının bütün kronograf parçalarını eşgüdümlemesine bağlar. Ölçümü bitirip ibreleri kalıcı olarak sıfırlamak için kılavuz önce A'ya, ardından B'ye basılmasını yazar. Bu işlev her kronografta yoktur: ETA'nın 7750 için verdiği işlev listesinde yer almaz. Bir modelde uçan sıfırlama olup olmadığı ürün sayfasında ya da üreticinin kılavuzunda yazar.

Kullanım Senaryoları: Hangi İşlev, Hangi Sıra?

Kronografın işlevleri kâğıt üzerinde benzer görünse de her biri farklı bir ölçüm ihtiyacına karşılık gelir. Aşağıdaki tablo, üretici belgelerinde tarif edilen itici sıralarını gündelik ölçüm durumlarıyla eşleştirir:

Ölçüm ihtiyacına göre kronograf işlevi ve itici sırası (Eberhard & Co. kılavuzu ve ETA 251.474 kaydına göre)

Ölçmek istediğiniz	İşlev	İtici sırası
Tek bir sürenin uzunluğu	başlat ve durdur	A, A, okuyun, B
Ara verilen bir işin toplam süresi	durduğu yerden devam (ADD)	A, A, A, A, okuyun, B
Ardışık turların her biri ayrı ayrı	uçan sıfırlama (retour en vol)	A; her tur sonunda süreyi okuyup B'ye basıp bırakın
Bir ölçüm sürerken ara zaman	SPLIT (ETA 251.474 gibi kuvars kronograflarda)	itici düzeni modelin kılavuzunda
Bir kilometredeki ortalama hız	takimetre	A, A, ölçekten okuyun, B

Tablodaki sıralar Eberhard'ın tarifine göre yazılmıştır: A başlat ve durdur, B sıfırla. İticilerin yeri ve hangisinin hangi işi yaptığı modelden modele değişebilir; bir saatin kendi sırası, üreticisinin kılavuzunda yazar. Uçan sıfırlama ya da SPLIT gibi işlevler her kronografta bulunmaz; modelin ürün sayfasında yazmıyorsa varsaymayın.

Takimetre: Süreden Hıza

Bazı kronografların bezelinde ya da kadranında takimetre ölçeği bulunur; Eberhard'ın kılavuzu da kadran parçaları arasında takimetre ölçeğini sayar. Ölçeğin arkasındaki hesap basittir: bir saatteki 3600 saniye, bir kilometrenin kaç saniyede alındığına bölünür. Eberhard'ın kılavuzundaki örnek de bu hesapla örtüşür: 45 saniyede alınan bir kilometre, ölçekte 80 km/sa olarak okunur. Aynı hesap hız dışındaki işlere de uygulanır: bir işlemin kaç saniye sürdüğünü ölçerseniz, ölçek o işlemin saatte kaç kez tekrarlanabileceğini gösterir; 45 saniyelik bir işlem saatte 80 kez yapılabilir.

Takimetre hesabı: hız = 3600 / bir kilometrenin süresi (saniye)

Bir kilometrenin süresi	Hesap	Ortalama hız
30 saniye	3600 / 30	120 km/sa
40 saniye	3600 / 40	90 km/sa
45 saniye	3600 / 45	80 km/sa
60 saniye	3600 / 60	60 km/sa

Kullanımı: bir kilometrelik işaretin başında kronografı başlatın, sonunda durdurun; merkez kronograf ibresinin takimetre ölçeğinde gösterdiği değer o kilometredeki ortalama hızdır. Merkez kronograf ibresi turunu 60 saniyede tamamladığı için ölçek en fazla bir dakikalık süreleri gösterebilir; bir dakikayı aşan bir ölçümde hız saatte 60 km'nin altına düşer ve tablodaki gibi elle hesaplanır.

Kuvars Kronograf: ETA 251.474 Örneği

Kronograf mekanik kalibrelere özgü değildir. ETA'nın kuvars kronograf kalibresi 251.474 için verdiği kayıt; sürüme göre 1/10 saniye, 60 saniye ve 30 dakika sayaçlarını, iki iticiyi, ADD ve SPLIT işlevlerini, Renata 394 pille 68 aylık teorik pil ömrünü ve pil sonu göstergesini sayar. ADD, ara verilen sürelerin toplanmasıdır; SPLIT ise kronograf çalışırken ara zamanın okunmasını sağlar.

ETA'nın 2019 kuvars kataloğu, kuvars kronograflarda ibre motorlarını yöneten PowerDrive teknolojisini, ibrelerin iki yönde saniyede 200'ü aşan adımla hareket edebilmesi olarak tanımlar; 251.474'ün kaydında da PowerDrive anılır. Kuvars kalibrelerin genel tarafı için tarih pencereli kuvars ETA 955.112'nin dosyasına bakabilirsiniz.

Kronograf Tasarımlı Modeller

Kronograf işlevini kadranında taşıyan tasarımlardan üç aile envanterde öne çıkar: Rolex Daytona modelleri, Omega Speedmaster modelleri ve Audemars Piguet Royal Oak Offshore modelleri. Diğer kronograf tasarımları için erkek saat koleksiyonumuza bakabilirsiniz. Model bazında kalibre bilgisi ürün sayfasında yazmıyorsa sipariş öncesi teyit edip yazılı iletiriz.

Sık Sorulan Sorular

Kronograf ile kronometre aynı şey mi?

Hayır. Kronograf ayrı bir süre ölçme işlevidir; kronometre ise hassasiyetle ilgili bir sınıflamadır. Bir saat kronograf olup kronometre olmayabilir ya da tersi.

Kronografı sürekli çalışır bırakabilir miyim?

Eberhard & Co. kronografın sürekli çalışır hâlde bırakılmamasını önerir. Kronografı ölçüm için kullanıp ardından durdurmak ve sıfırlamak doğru kullanımdır.

Takimetre nasıl kullanılır?

Bir kilometrenin başında kronografı başlatıp sonunda durdurursunuz; kronograf ibresinin takimetre ölçeğinde gösterdiği değer ortalama hızdır. Hesap 3600'ün ölçülen saniyeye bölünmesidir: 45 saniye 80 km/sa demektir.

Kolon çarklı kronograf ile kamlı kronograf arasındaki fark nedir?

İkisi de kronografın başlatma, durdurma ve sıfırlama komutlarını yöneten tasarımlardır; okuma ve kullanım aynıdır. ETA 7750'yi kamlı olarak tanımlar; kolon çarkı ise Eberhard'ın tanımıyla kronografı yöneten ve çalışırken yanlışlıkla sıfırlanmasını önleyen kontrol merkezidir.

Su altında kronografı kullanabilir miyim?

Eberhard & Co. saat ıslakken ya da sudayken iticilere basılmamasını önerir. Kronograf suda kullanılacaksa suya girmeden önce başlatılmalıdır.